شش سال پس از درگذشت احمد شاملو شاعر، محقق، روزنامه نگار و نويسنده نامدار ايرانی، دستور زبان فارسی او با ويرايش و تصحيحی تازه با عنوان نامها و نشانه ها در دستور زبان فارسی توسط انتشارات مرواريد و کمک دفتر حفظ و نظارت بر نشر آثار شاملو منتشر شده است.

کتاب نامها و نشانه ها در دستور زبان فارسی که از کتابهای ناياب طی يک دهه اخير بوده را شاملو در سال ۱۳۳۳ خورشيدی در زندان قصر تهران نوشته و قصد داشته تا بمرور، دستور زبان فارسی را در سه دفتر اسم، فعل و حرف مورد بررسی قرار دهد اما اين تلاش تنها به نگارش دفتر اسم منتهی شده است.

مردی به شيدايی، عاشق زبان مادری خويش

کتاب نامها و نشانه ها با توجه به فاصله زياد سطرهای و اندازه نسبتاً درشت متن، کتابی کم حجم و ساده خوان است که شاملو تصميم داشته در آن بنياد زبان فارسی را به شکلی خلاصه، علمی و آسان برای خواننده روايت کند.

شاملو در اوايل کتاب در مقدمه گونه ای که از متن مصاحبه های وی در سالهای گذشته استخراج شده خود را "مردی به شيدايی عاشق زبان مادری خويش" معرفی می کند و در وصف فارسی می گويد زبانی است که در طول قرنها و قرنها، ملتی پرمايه، رنج و شادی و خود را بدان سروده و زبانی ترکيبی و پيوندی است که به هر معجزتی در قلمرو کلام و انديشه راه می دهد:

"حتی عربی که در فارسی وارد شد، فارسی ماند، مشتی مفهوم را که لازم داشت از زبان عربی به نفع خودش مصادره کرد اما ساختارش را از دست نداد، زبانی که در پيرانه سری نيز ظرفيتهای عظيم تازه ای در آن می يابم و برخوردم با آن، برخورد با چيزی مقدس است."

در ادامه اين مقدمه واره، شاملو می گويد: "شايد به همين دليل است که اين اواخر کمتر می نويسم زيرا معتقدم که در اين معبد قدسی تنها بايد حضور قلب داشت و انسان هميشه حضور قلب ندارد".

مدتی است که  دو حادثه دردناک برای دو دانشجوی ایرانی اتفاق افتاد ! اتفاقی که در هر دو آنها جان  دانشجو ی ایرانی  به بازی گرفته شد و نمونه بارزی از نقض حقوق بشر بوده است در حادثه اول یک دانشجو به هر دلیلی  با شوک الکتریکی مورد حمله پلیس آمریکا قرار گرفت و  در بعد از آن بود که دولت جمهوری اسلامی ایران بشدت واقعه مذکور را محکوم نمود و تکریم دانشجویان ایرانی را خواستار شد و این حمله را نمونه ای از نقض حقوق بشر دانست و موضوع را مورد پیگیری مجاری مورد نظر قرار داد اما هنوز کلام سخنگوی جمهوری اسلامی به پایان نرسیده بود که دانشجوی دیگری در سبزوار بدست یکی از وابستگان به تشکلی نزدیک به عالی ترین مقام جمهوری اسلامی با سلاح سرد کشته شده و خونش دانشگاه سبزوار را رنگین نموده اما همان منادیان و مدعیان تکریم دانشجویان اینبار که دست وفاداران به حکومت خویش را در جنایتی مرگبار و به مراتب ننگین تر از آنی که برای دانشجوی ایرانی ای در آمریکا اتفاق افتاد ، را دیده  سکوت مرگباری را پیشه نموده و تا کنون هیچ واکنشی به این موضوع نشان نداده اند .

 ضمن محکوم نمودن واقعه دهشتناک حمله پلیس آمریکا به یک دانشجوی ایرانی  این سئوال پیش می آید که صرفنظر از هر گونه پیشداوری و مقایسه ای بین آنچه که در دانشگاه یو سی ال ای آمریکا برای آن دانشجو اتفاق افتاده است با قتل یک دانشجو در سبزوار بدست یک عضو بسیج دانشجویی این سئوال پیش می آید که این تناقض آشکار دلیلش چیست ؟ چرا اولی با واکنش سریع جمهوری اسلامی مواجه می شود و دومی با سکوت ؟

روزنامه اعتماد ملی در اين زمينه اشاره می کند که نوشته است رييسان جمهوری کشورهای ونزوئلا، اکوادور و نيکاراگوئه که رييس جمهوری ايران را در آغوش گرفتند دوستان چپگرايی هستند که برای گپ زدن در قهوه خانه مناسبت اند اما برای تدوين اولويت های امنيتی، سياسی و اقتصادی کشور فايده ای ندارند.

آقای احمدی نژاد در خلال سفر اخير به آمريکای لاتين اعلام کرد يک ميليارد دلار در اختيار صندوق مشترک ايران و ونزوئلا برای کمک به کشورهای ديگر به منظور "رهايی از يوغ امپرياليسم آمريکا" قرار می دهد و اين تصميم باعث تشديد انتقادهای جدی از سياست اقتصادی دولت شده است. هفته نامه بريتانيايی اکونومیست با اشاره به نامه اخير يکصد و پنجاه تن از نمايندگان مجلس در مورد نحوه تقديم لايحه بودجه سالانه می نويسد که امضا کنندگان از رييس جمهوری خواسته اند تا از دستاوردهای اقتصادی خود در برابر مجلس دفاع کند.

اين نخستين درگيری مجلس با رييس جمهوری نيست و در اواخر سال 2005 نيز نمايندگان محافظه کار مجلس، که ظاهرا همفکر آقای احمدی نژاد هستند، نامزدهای پيشنهادی برای تصدی سمت وزارت نفت را نپذيرفتند و از آن زمان به بعد نيز بارها سئولاتی را درباره شيوه "من درآوردی" اقتصادی دولت مطرح کرده اند، سياست هايی که توده ها را خرسند و اکثر اقتصاددانان را ناراضی می کند.سال گذشته و هنگامی که تصميم ناگهانی برای افزايش حداقل دستمزد به بيکارشدن کارگران و اعتصاب در سرتاسر کشور منجر گرديد، دولت ناگزير به عقبگرد و کنار گاشتن اين سياست شد.

 رييس جمهوری در سفرهای خود به استان های مختلف عادت دارد مبالغی از صندوق دولت را برای حمايت از برنامه های محلی خاص خرج کند و مجلس به دليل واگذاری قراردادهای کلان به سپاه پاسداران بدون اعلام مناقصه، دولت را به تبعيض متهم کرده است. رشد هزينه های مصرفی و گاه فکر نشده دولت باعث افزايش نرخ تورم شده و اقتصاد ايران را در برابر نوسانات قيمت نفت آسيب پذيرتر ساخته است و نمايندگان مجلس نگران آن هستند که در انتخابات بعدی، مسئول اوضاع نابسامان اقتصادی شناخته شوند.

در مقاله اکونوميست با عنوان "رييس جمهوری در معرض تهاجم داخلی - آيا ستاره بخت رييس جمهوری جنجالی رو به افول است" آمده که احتمالا کاسه صبر رده های بالاتر حکومت جمهوری اسلامی از دست محمود احمدی نژاد لبريز می شود هرچند منابع مطلع ايرانی تصور نمی کنند که وی با خطر از دست دادن مقام خود مواجه شود ولو اينکه موقعيت وی در اين سمت به مانند گذشته محکم نباشد.

اکونوميست می نويسد که محافظه کاران در پارلمان و رسانه های ايران ولخرجی رييس جمهوری در داخل و گزافه گويی وی در خارج را مسئول وخامت شرايط اقتصادی و قرار گرفتن هرچه بيشتر اين کشور در خط آتش آمريکا می دانند.

اکونوميست اظهار می دارد که منتقدان آقای احمدی نژاد پس از شکست متحدان وی در انتخابات شوراها باد به غبعب انداخته و او را مسئول فشارهای جديد آمريکاييان و همچنين تصويب قطعنامه شورای امنيت عليه ايران می دانند و به نظر می رسد که گروهی از مقامات ارشد رژيم و احتمالا آيت الله خامنه ای نيز چنين انتقاداتی را تاييد کرده اند.

اکونوميست می نويسد که روزنامه همشهری در مقاله ای نوشت هنگامی که انتظار می رفت موضوع هسته ای ايران از حيطه بررسی شورای امنيت دور شود، سخنان آتشين رييس جمهوری باعث تصويب دو قطعنامه عليه جمهوری اسلامی شد.

در ادامه مقاله اکونوميست آمده است که لفاظی های تند آقای احمدی نژاد عليه آمريکا با توجه به ديدار اخير وی از آمريکای لاتين مورد حمله گرفته است زيرا اين سفر از نظر منتقدان رييس جمهوری اقدامی غير ضروری در زمانی نا مناسب بوده است.

رهبر اکثريت مجلس سنای آمريکا می گويد اگر پرزيدنت بوش تصميم به اقدام نظامی عليه ايران بگيرد، بايد موافقت کنگره آمريکا را کسب کند.

هری ريد، سناتور دمکرات و رهبر اکثريت سنای آمريکا توضيح داد که اين نظر را در پاسخ به اظهارات جنگ طلبانه اخير پرزيدنت بوش در قبال تهران ابراز داشته است.

سناتور ريد که در واشنگتن صحبت می کرد، گفت قطعنامه کنونی که اجازه توسل به زور را درعراق می دهد، درمورد ايران قابل اجرا نيست.

پرزيدنت بوش هفته گذشته اظهار داشت آمريکا نيروهای ضد آمريکائی را که از ايران و سوريه وارد عراق می شوند، تحت تعقيب قرار می دهد و نابود می کند. سخنگوی کاخ سفيد متعاقباً توضيح داد که طرحی برای جنگ عليه ايران يا سوريه در دست نيست.

گروهی از قانونگذاران وابسته به هردو حزب آمريکا در مجلس نمايندگان روز پنجشنبه لايحه ای را ارائه دادند که از پرزيدنت بوش می خواهد در صورتی که  تصميم بگيرد دامنه جنگ را از مرزهای عراق فراتر ببرد، موافقت کنگره آمريکا را کسب کند.

محمود احمدی‌نژاد، رئيس جمهوری اسلامی ايران، به انتقادکنندگان داخلی از سياست های خود در روياروئی بين‌المللی بر سر برنامه اتمی تهران تاخته است. تلويزيون دولتی اظهارات آقای احمدی‌نژاد را نقل کرد که گفته است بعضی از انتقادکنندگان داخلی طرفدار سازش‌اند، و شعارهای دشمنان را نقل می‌کنند.

آقای احمدی‌نژاد گفت انتقاد کنندگان از او، کاری از پيش نخواهند برد و او برنامه اتمی را پيش خواهد برد.

محافظه‌کاران و اصلاح ‌طلبان در ايران در هفته های اخير علنأ موضع آقای احمدی‌نژاد در روياروئی اتمی را زير سئوال برده اند، و از وی برای اظهار نظرهای تحريک‌آميز انتقاد می‌کنند.

اين اولين بار است که ما چنين موضوعی را در سطح بين المللی به بحث ميگذاريم. پس شايد برای بعضی کمی توضيح به جا باشد. از نظر بعضی، هنر در درجه دوم اهميت قرار دارد و موضوع مهمی نيست. در حالی که عملاً يکی از جوانب اساسی در شرايط انسانی است؛ آنقدر اساسی که دانشمندان رشته انسان شناسی معتقدند که با استفاده از هنر ميتوان نسل آدميزاد را از ابتدای پيدايش به بيان در آورد.

وجود هنر، در حقيقت يکی از نشانه های نخستين تکامل انسان اوليه در مقايسه با پدران ماقبل انسان خود است. اين موضوع بالاخص در پی اکتشافات اخير باستانشناسی از ابزار توليد ميمون های ماقبل انسان (مانند نآندرتال)، مطرح و به بحث گذاشته شده است. اين ابزار بی شک در رشته زيبايی شناسی از ارزش و کيفيت قابل ملاحظه ای برخوردار است. البته آنچه ما در اينجا داريم هنر نيست، که جنينی است که هنر از آن ميتوانست رشد و پيشرفت کرده باشد.

شايد بی جا نباشد که به اين نکته اشاره کنيم که باور بر اين است که اين صفت در حيوانات هم ديده شده است. مثلاً پاره ای از پرندگان1 در ساختن لانه خود از هنر آرشيتکت ذاتی برخوردارند. در نتيجه به اين نوع ساختار ديگر لانه نميگوييم. اين نوع ساختارها که به نظر ميرسد هيچ مصرف خاص و ضروری برای پرنده ندارد، از ترکيب و ساختار بسيار پيچيده و سطح بالايی برخوردار ميباشد. اين پرندگان در ساختن اين «آلاچيق» های استثنايی از ترکيب رنگ هايی استفاده ميکنند که نشانگر قدرت زيبايی شناسی در آنها است.

اين آلاچيق ها نه تنها بی خاصيت نيستند که برعکس بسيار کارآيی دارند: اين آلاچيق ها به وسيله نرها ساخته ميشوند تا ماده ها را جلب کنند. پس هدف از ساختن اين آلاچيق ها ايجاد جای مناسب برای جفت گيری است. چنين پديده ای را در ميان تمام حيوانات در طبيعت ميتوان يافت و معمولاً اين نرها هستند که خود را برای ماده زيبا و جذاب ميکنند و ماده ها عموماً زيبايی خاصی ندارند. بهر حال يک فرق قابل ملاحظه ای بين هنر در ميان ساير حيوانات و هنر انسان وجود دارد. اين هنرها در ميان حيوانات ذاتی است و از پيش تعيين شده و در مثال اين مورد، مصرف جفت گيری دارد.

هنر وسيله ايجاد ارتباط
درحاليکه هنر در نزد حيوانات غريزی و خاص آن حيوان است، هنر نزد انسان دلايل و خصوصيات کاملاً متفاوتی دارد. ذاتی نيست که بايد آموخت و اساساً از کاراتور کلکتيو برخوردار است. هنر در ميان انسان ها هم يک وسيله ارتباط است، اما از يک نوع خاص و عجيب. رشد هنر در ميان انسان ها رابطه مستقيم با فعاليت سازنده انسان دارد. مثلاً در آن زمان ارتباط مستقيم با رشد ابزار سنگی داشت. تفاوت بين ابزار سنگی اوليه با آنچه که در اواخر آن دوران ساخته ميشد، بدون شک چشمگير است. ابزار سنگی ای که در اواخر آن دوران ساخته شد بسيار تکامل يافته تر، با اشکال بسيار پيشرفته تر و پيچيده تر بود. اين روند پيشرفت، نشانگر تحول فکری انسان، حتی از نظر زيبايی شناسی در مراحل اوليه خود ميباشد.

البته در زمينه زيبايی شناسی بحث های بی اساسی شده، مبنی بر اينکه چه چيزی زيبا و چه چيزی زشت است. اين چيزی که زيبايی خوانده ميشود، چه چيزی است؟ در نگاه اول، به نظر ميرسد که چيز مرموز وعجيبی باشد. آيا هرگز از خود سئوال کرده ايد که: زيبايی چيست؟ همه ما معتقديم که ميدانيم چه چيزی زيبا و چه چيزی زشت است. اما آيا ما واقعاً ميدانيم يا فقط فکر ميکنيم که ميدانيم؟ با نگاهی به تاريخ و ارزش های معمول در زمينه زيبايی شناسی در جوامع مختلف بشری، بی شک متوجه خواهيم شد که هيچ مفهوم خاص و ثابتی که در تمام ادوار تاريخ بشر به کار رفته باشد، وجود ندارد. حس زيبايی شناسی در انسان، مانند اخلاق و مذهب، روندی تکاملی داشته و طی هزاران سال رشد کرده است.
در اينجا لازم است تا چند کلمه ای در باره ماترياليزم تاريخی صحبت کنيم. از اينرو، به اين نکته اشاره ميکنيم که رشد جوامع بشری نهايتاً ـتأکيد ميکنم نهايتاًـ پايه ای مادی داشته است؛ پايه مادی ای که رابطه مستقيم با رشد نيروهای توليدکننده داشده است. اتفاقاً اثبات اين امر در مورد دوران های اوليه آن تا حدودی از دوره های بعدش که جوامع بشری پيچيده تری بوده، آسان تر است.

رابطه بين هنر و پايه اقتصادی جامعه را به سادگی در اشکال هنری اوليه ميتوان ديد. برای مثال در قبيله «ماسايی» در آفريقای شرقی، زنی که گردن بسيار بلند داشت، بسيار جذاب بشمار ميامد. برای کسب اين زيبايی، آنها عملاً گردن زنان جوان را ميکشيدند تا بلنديش حالت گردن زرافه را پيدا ميکرد. به نظر اغلب ما اين جذابيت خاصی ندارد. اما در مورد آنها قابل توضيح است. ريشه آن بر ميگردد به ثروت قبيله ماسايی که از يک طرف به تعداد گله گاو و گوسفندش بستگی داشت و از طرف ديگر به ميزان برنزی که در تصاحب داشت و برنز در آن زمان بسيار با ارزش بود. يک زن زمانی بخصوص زيبا بشمار ميامد که وسايل زينتی برنز زيادی استفاده ميکرد، بخصوص گردنبند برنز. بنابراين با کشيدن گردن زن، اين امکان را به او ميدادند تا حلقه های گردنبند بيشتری به گردن ببندد. اين ابتدای شروع به اين کار هنری بود، ولی با گذشت زمان دليل آن کم کم به فراموشی سپرده شده و در نتيجه با گذشت زمان تبديل به يک سنت ميشود. به اين ترتيب، داشتن گردن کشيده به طور سنتی، يک زيبايی بشمار آمده است. از اين نوع نمونه بسيار هستند. مثلاً در بعضی قبايل آفريقا، دو دندان پيشين را ميکشيدند. دليل آن اين بود که در آن دوران آنان حيوانات بسيار با ارزشی را پرورش ميدادند که موقعيتشان را در جامعه بالا ميبرد. از اينرو سعی ميکردند که خود را شبيه به حيواناتشان در آورند.

پس نتيجه ای که ميتوانيم بگيريم چيست؟ تنها اين است که: پديده زيبايی، چيزی ثابت و قطعی نيست و در طول تاريخ تکامل يافته و در حال تغيير بوده است. البته در اينجا لازم است تا به يک اخطار اشاره کنيم و آن خطر، برخورد مکانيکی با موضوع ميباشد. مارکس در اين باره ميگويد که پديده هايی مانند هنر و مذهب ارتباط مستقيم با پيشرفت نيروهای توليد کننده ندارند. او ميگويد: «در قلمرو ايدئولوژی که در حال صعود در فضا است، آنها ميتوانند در هوا پرواز کنند، از منبع خود جدا شوند و زندگی نوينی برای خود بسارند و هستی مستقلی شوند.»
مارکس در اينجا در باره مذهب و فلسفه صحبت ميکند، ولی ما در اين مورد ميتوانيم هنر را هم به دو موردی که او اشاره کرده بيفزاييم. او سپس ميافزايد: «آنها به ماقبل تاريخ باز ميگردند و ريشه در ماقبل تاريخ دارند.» به عبارت ديگر آنها ريشه های عميقی در آگاهی انسان دارند که به صد هزار سال پيش ـيا بيشترـ برميگردد.«آنها در ادوار تاريخ وجود داشته و به کار گرفته شده اند.»

به عبارت ديگر، ريشه های هنر در ضمير ناخودآگاه کلتيو ما نهفته است. اگر از الفاظ روانشناسی استفاده کنيم، اين طور ميتوانيم بگوييم که برميگردد به دورترين دوران تاريخ و ماقبل تاريخ، مثل مذهب. حال اگر به اشکال اوليه هنر بنگريم، اولين چيزی که ميبينيم اين است که مقدار بسيار ناچيزی به جا مانده است. مقدار بسيار زيادی از بين رفته است؛ چيزهايی که از چوب يا استخوان درست شده بودند و خالکوبی هايی که بر بدن انسان انجام ميشده، همه از بين رفتنی بوده است. خالکوبی هايی که حالا انجام ميشود، در واقع نشانه بازگشت به گذشته است. اين نوع هنر هيچ اثری از خود به جا نگذاشته است، به غير يک جسد يخ زده از زنی در سيبری که به دوران ماقبل تاريخ برميگردد. خالکوبی بسيار چشمگيری بر روی بدن اين زن ديده شده است.

 آدرس سايت« اتحاديه جوانان سوسياليست انقلابی ايران»