16 آذر روزی است که جنبش دانشجویی هزینه خونین استقلال خواهی و مخالفت با استعمار را پرداخت، روز پیروزی دانشجو بر استبدادی بود که با ریختن خون دانشجوها در دانشکده فنی دانشگاه تهران، رسوا شد. 16 آذر روز جشن پیروزی دانشجوست. روز دانشجوی مستقل ایرانی است. روزی که باید از آن آموخت اسقلال و حفظ کرامت انسانی هزینه دارد و ما عاشقانه هزینه آن را پرداخت می کنیم. همان طور که شاعر بزرگ مردم سروده: خون ما پیرهن ...

با اینکه از هم اکنون برخی سایت های اینترنتی که بلندگوی تفکرات ارتجاعی هستند از هر دوسوی درون و بیرون کشور و از هر دو طیف چپ و راست، برای هم خط نشان می کشند و برای و بجای بقیه درباره شانزدهم آذر تصمیم می گیرند. باید با دیدی واقعی و منطقی به وضعیت امروز نگریست و امکانات موجود برای بزرگداشت این روز را بررسی کرد. می بایست تفکر تمامیت خواهی را که سعی دارد با حذف دیگران با اهرم های حکومتی و غیره... مانع از برگزاری بزرگداشت این روز مهم که پایه جنبش دانشجویی ایران است، شود؛ مقابله کرد. در شرایط فعلی باید با هوشیاری تمام، مانع طیف هایی از درون دانشجوها که به دنبال کسب هویت کاذب قصد دارند جنبش دانشجویی را منحرف کرده و یادبود دانشجویان 16 آذر را به نام دار و دسته های خود تمام کنند شد. تا مانند سال گذشته نشود که هر بی سر و پایی در دانشگاه هر چرندی را بگوید و قصد غصب عمل مستقل دانشجویان را نماید. باید این روز را روز شادی نامید که گرچه جنبش اسبق دانشجویی ایران در این روز کشتگانی به مردم میهن استبدادزده ما تقدیم کرده اما ما عزادار نیستم و خوشحالیم که راهنمایان و بنیانگذاران تفکر اعتراض در دانشگاه ها بر آرمان خود ماندند، تا پای جان، و تن به خفت و خواری بردگی هیچ بیگانه ای ندادند. 16 آذر روز تمام دانشجویان ایرانی است و متعلق به گروه و تفکر و دسته خاصی نیست. روز تظاهرات و خشونت هم نیست. روز آموختن است و طلب حق کردن؛ آنگونه که در شان یک دانشجو باشد. 16 آذر روز رویارویی با دانشجوهای مذهبی یا مخالف اندیشه دیگر نیست. روزی است که می باید به آنها بیاموزیم که مایی که به جهانی دیگر می اندیشیم بهشت موعود آسمانی آنها را در روی زمین برایشان مهیا خواهیم کرد و این تنها با اشاعه مهر و عشق و دوستی ممکن است. اجازه ندهیم با تندروی و خشونت های بی حاصل و شعار زدگی های بی نتیجه، در اعمال و رفتارمان، مثل همیشه دست خالی بمانیم و ناآگاهانی که امروزه مخالف اندیشه اولیه 16 آذر هستند، آنهایی که با انواع رانت های و سهمیه ها وارد دانشگاه شدند و برای حفظ منافع حاکمیت گاهی برخلاف منافع صنفی و اجتماعی دانشجویان اقدام می کنند به این روز پاک و زیبا توهین کنند. ما 16 آذر امسال را برای حتا مخالفان آن، زیبا و به یادماندنی می سازیم. دانشجو زیستن در جهنم را نمی خواهد و حتا آن را به کسی به هیچ دلیل و با هیچ انگیزه ای تحمیل نمی کند. دانشجوها به همه یاد خواهند داد که باید در چارچوب منافع صنفی و همگانی و حول محور اتحادیه ها و تشکل های مستقل دانشجوی گردهم آئیم، با حفظ تفکر خودمان، دیگران را در استفاده از امکانات جمعی شریک و سهیم بدانیم، به هم عشق بورزیم و مهربان باشیم و 16 آذر را به عنوان نماد مبارزه بر علیه بی عدالتی و ظلم گرامی بداریم. نه بهانه ای برای حرکت های اعتراضی خشن کور و بی نتیجه؛ 16 آذر پیش از آنکه روز درگیری و انتقام جویی باشد، روز آگاهی بود. آن سه آذر اهورایی نیز نه قصد خشونتی کور و هرج و مرج طلبی، که قصد اعتراض و تغییری مشخص و آگاهانه و همسو با منافع توده ها، داشتند و خشونت بر آنان تحمیل گشت.

 16 آذر امسال روز عشق است. دانشجو باید عاشق باشد و این تنها سلاح ما است و خواهد بود.

من حسینم

پناهی‌ام
من حسینم، پناهی‌ام
خودمو می‌بینم
خودمو می‌شنفم
خودمو فکر می‌کنم
تا هستم جهان ارثیه بابامه.
سلاماش همه عشقاش؛ همه درد‌اش تنهایی‌اش
وقتی هم نبودم مال شما.
اگر دوست داری با من بیا، یا بذار باهات ببینم.
با من بگو یا بذار با تو بگم.

بيــكرانه

"بيــكرانه
              در انتـهای هر سفر
در آيينه
دار و ندار خويش را مرور می كنم

اين خاك تيـره اين زميـن
پايوش پای خسته ام

اين سقف كوتاه آسمان
سرپوش چشم بسته ام

اما خدای دل
               در آخرين سفر

در آيينه به حز دو بيكرانه كران
                                    به جز زمين و آسمان
چيزی نمانده است

گم گشته ام، كجا
نديده ای مرا ؟"

 غريب

 مادربزرگ
 گم كرده ام در هياهوي شهر
آن نظر بند سبز را
كه در كودكي بسته بودي به بازوي من
در اوين حمله ناگهاني تاتار عشق
 خمره دلم 
 بر ايوان سنگ و سنگ شكست
دستم به دست دوست ماند
پايم به پاي راه رفت

من چشم خورده ام
 من چشم خورده ام
من تكه تكه از دست رفته ام
در روز روز زندگانيم

كودكي ها

به خانه مي رفت
 با كيف
و با كلاهي كه بر هوا بود
چيزي دزديدي ؟
مادرش پرسيد
 دعوا كردي باز؟
 پدرش گفت
 و برادرش كيفش را زير و رو مي كرد
به دنبال آن چيز
 كه در دل پنهان كرده بود
 تنها مادربزرگش ديد
گل سرخي را در دست فشرده كتاب هندسه اش
 و خنديده بود

بیاد حسین پناهی  هنر مندی که نبودش را حس می کنیم

دکلمه با صدای حسین پناهی

شعر "شعاع" با صدای حسین پناهی

سلامامونو، عشقا مونو، دردامونو، تنهایی‌امونو ها!

هنوز یک سال هم از مرگ او نگذشته است؛ پناهی نامش در میان خیل عظیمی از هنرمندان ایرانی بود که بعد از مرگ‌اش قرار شد مقام او را ارج بنهند و به آثارش توجه نشان دهند.
پناهی خود را وقف فرهنگ ایران کرد و در این عرصه غرق شد و در نهایت در سن 48 سالگی بر اثر عارضه قلبی درگذشت. او در دنیای شعرگونه‌ای می‌زیست و انگار فرسنگ و فرسنگ‌ها با دنیای اطرافش فاصله داشت؛ شاید هم دلیل این که همیشه به نقش دیوانگان و کودکان پناه می‌برد از همین جان نشأت می‌گرفت؛ پناهی هم جزو آن دسته از آدم‌هایی بود که معتقدند تفاوت ما با دیوانگان تنها در این است که آنها در اقلیت‌اند و ما در اکثریت.
پناهی در 6 شهریور 1335 در روستای دژکوه از توابع استان کهگیلویه و بویر احمد متولد شده، الفبا را در مکتبخانه دهستان دژکوه یاد گرفت؛ در بهبهان تحصیلاتش را به سیکل رساند.
بعد هم برای طلبه‌گی به قم رفت؛ اما طلبه‌گی را هم رها کرد. مدتی در شوشتر آموزگار بود؛ بعد هم به اهواز رفت؛ سال 1357 با دختری به نام شوکت که از هم ولایتی‌هایش بود ازدواج کرد؛ کمی بعد اولین فرزندش لیلا به دنیا آمد.

  سال 1359 به جبهه رفت و مدتی در آنجا در بخش فعالیت‌های دومین کودکش آ٠

	" سال 1360 به تهران آمد و نزدیک یک سال در یکی از مقبره‌های خصوصی امامزاده قاسم زندگی کرد؛ همین روزها در گروه تئاتری آناهیتا عضو شد و تا حدی از آوارگی‌هایش فاصله گرفت... "

ا در همین سال به دنیا آمد.
سال 1360 به تهران آمد و نزدیک یک سال در یکی از مقبره‌های خصوصی امامزاده قاسم زندگی کرد؛ همین روزها در گروه تئاتری آناهیتا عضو شد و تا حدی از آوارگی‌هایش فاصله گرفت.
اولین نمایشنامه‌اش "یک گل و بهار" (1361) را نوشت و کمی بعد نمایش خوابگردها را کارگردانی کرد.
سال 1363 وارد تلویزیون شد و در سریال گرگ‌ها بازی کرد.
اما اولین تجربه حضور او در سینما به فیلم "گال" ساخته ابوالفضل جلیلی باز می‌گردد بعد هم او در آثاری چون در صید تند باد، هی جو، ارثیه، نار و نی، راز کوکب، سایه خیال، اوینار، مرد ناتمام، مهاجران، هنرپیشه، آرزوی بزرگ و روز واقعه از او شخصیت خاصی ساخت و پناهی در ذهن جامعه بازیگری صاحب سبک شناخته شد.
پناهی اما می‌گفت: مردم وقتی می‌فهمن چی می‌گم که من مردم.
او اولین شعرهایش را سال 1367 منتشر کرد، کمی بعد مجموعه داستان من و نازی را منتشر کرد و با کتاب پیامبران بی‌کتاب دیگر یک نویسنده تمام عیار بود.
کابوس‌های روسی، گوش بزرگ دیوار، خروس‌ها و ساعت‌ها، دو مرغابی در مه، بی‌بی‌یون و... همگی جزو آثار درخشان او محسوب می‌شوند.
گرچه او چندین مجموعه شعر منتشر کرده است اما هیچوقت ادعایی در این زمینه نداشت ولی این روزها همه او را بیشتر از طریق شعرهایش می‌شناسند.
شعرهایش هم مثل خود او در فضایی عجیب و غریب می‌گذشت.
محمد صالح علا، دوست صمیمی حسین پناهی در غم از دست دادن او نوشت: نمی‌دانم چرا غش نکردم؛ نه زیر و رو شدم، تنها اندکی ته نشین شدم و ناگهان یاد نخستین مرده‌ای که دیده بودم، افتادم و رویاهای پاییزی مرگ. مرا در خود گرفت.
                                                                                                       هر آن که در روزگارم مرده بود را به یاد آوردم، یکان یکان دوستان. آشنایان و بستگان، همه آنها که آمدند و رفتند، آمدند و رفتند، در کنج تنهایی پریشان بازی‌ها کردم و دست آخر رسیدم به همین آخرین آمده و رفته "حسین پناهی" ارجمند. از خویشتن پرسیدم چه تفاوتی است بین مردگانی که من می‌شناختم. رفتن کدام یک بیشتر از دیگران مرا سوزانده است؟ شاید آنها که بخت خدمتگزاری بیشتر را به فرهنگ و هنر این سرزمین آسمانی داشتند و زود از دست شدند و از این دست مردگان یکی هم حسین پناهی بود. زود رفت؛ با آشنایی که از توانایی‌های او در گنج و گستره هنر و فرهنگ داشتم باور کرده بودم که او می‌توانست سر چشمه کارهای ماندگار دیگری باشد او اگر می‌ماند می‌توانست کارهای ماندگاری را به پیکر هنر و فرهنگ ایرانی بدوزد،                                                                                              

	" گرچه او چندین مجموعه شعر منتشر کرده است اما هیچوقت ادعایی در این زمینه نداشت ولی این روزها همه او را بیشتر از طریق شعرهایش می‌شناسند... "

اوافزون‌تر از اینها بود. همیشه شنیده‌ام که گفته‌اند: "ارزشمندی هنرمندان و نخبگان را نمی‌دانند. نخست این که من نمی‌دانم چه کسانی باید ایشان را ارجمند بدارند؟ به گمانم هیچکس نیست؛ چرا؟ چون همه آنها که باید پاسدار هنرمندان باشند، خودشان آنچنان گرفتار خویشند و آنچنان دودستی خویشتن را گرفته‌اند و کارهای جورواجور دارند که اگر زمانی گیر بیاورند همان اندازه که خود را از آب و گل بیرون بکشند کاری چشمگیر کرده اند. آنان که باید ارج گزار نخبگان باشند، خودشان در گرفتاری‌های روزمرگی دست و پا می‌زنند و بی‌امان در پی درآمد بیشترند، به چیزی که دارند به جایی که هستند چسبیده‌اند و راست است که امروزه زنده ماندن و زندگی کردن رویدادی چشمگیر است و برای همین است که می‌گویم:

	" چرا باید زیبایی‌های زندگی را فقط در دوران کودکی‌مان تجربه کنیم حال آن که ما مجهز به نبوغ زیبا سازی منظومه‌هاییم! در مقایسه با آن ظلمات سنگین و عظیم نبودن، بودن نعمتی است که با هر کیفیتی شیرین و جذاب است!... "

"شاید مردن مد شده است."
پناهی می‌نویسد: در کودکی نمی‌دانستم که باید از زنده بودنم خوشحال باشم یا نباشم! چون هیچ موضع‌گیری خاصی در برابر زندگی نداشتم! فارغ از قضاوت‌های آرتیستیک در رنگین کمان حیات ذره‌ای بودم که می‌درخشیدم! آن روزها میلیون‌ها مشغله دلگرم کننده در پس‌انداز ذهن داشتم! از هیات گل‌ها گرفته تا مهندسی سگ ها، از رنگ و فرم سنگ‌ها گرفته تا معماری باران ها و ابرها. از سیاهی کلاغ گرفته تا سرخی گل انار، همه و همه دلمشغولی‌های شیرین ساعات بیداری‌ام بودند. به سماجت گاها برای معاش، زمین و زمان را می‌کاویدم و به سادگی بلدرچین سیر می‌شدم.
گذشت ناگزیر روزها و تکرار یکنواخت خوراکی‌های حواس؛ توقعم را بالا برد! توقعات بالا و ایده‌های محال مرا دچار کسالت روحی کرد و این در دوران نوجوانیم بود! مشکلات راه مدرسه. در روزهای بارانی مبجورم کرد به خاطر پاها و کفش‌هایم به باران با همه عظمتش بدبین شوم و حفظ کردن فرمول مساحت‌ها، اهمیت دادن به سبزه قبا را از یادم برد! هر چه بزرگتر شدم به دلیل خودخواهی‌های طبیعی و قراردادهای اجتماعی از فراغت آن روزگار طلایی دور و دورتر افتادم!
این روزها و احتمالا تا همیشه، مرثیه خوان آن روزها باقی خواهم ماند! تلاش می‌کنم به کمک تکنیک بیان و با علم به عوارض مسموم زبان، آن همه حرکت و سکون را بازسازی کنم و بعضا نیز ضمن تشکر و سپاس از همه هم نوعان زحمت کشم که برایم تاریخ‌ها و تمدن‌ها ساخته‌اند گلایه کنم که مثلا چرا باید کفش‌هایمان را به قیمت‌ پاهایمان بخریم و چرا باید برای یک گذران سالم و ساده، خود را در بحران دروغ و دزدی دیوانه کنیم!
چرا باید زیبایی‌های زندگی را فقط در دوران کودکی‌مان تجربه کنیم حال آن که ما مجهز به نبوغ زیبا سازی منظومه‌هاییم! در مقایسه با آن ظلمات سنگین و عظیم نبودن، بودن نعمتی است که با هر کیفیتی شیرین و جذاب است! بدبینی‌های ما عارضه‌های بدحضور و ارتباطات ماست! فقر و بیماری و تنهایی مرگ ما، هیچگاه به شکوه هستی لطمه نخواهد زد. منظومه‌ها می‌چرخند و ما را با خود می‌چرخانند!
ما در هیات پروانه هستی، با همه توانایی‌ها و تمدن‌هامان شاخکی بیش نیستیم! برای زمین 70 کیلو گوشت با 70 کیلو سنگ تفاوتی ندارد! یادمان باشد کسی مسئول دلتنگی و مشکلات ما نیست! اگر رد پای دزد آرامش و سعادت را دنبال کنیم سرانجام به خودمان خواهیم رسید که در انتهای هر مفهومی نشسته‌ایم و همه چیزهای تلنبار مربوط و نامربوط را زیر و رو می‌کنیم! به نظر می‌رسد؛ انسان آسانسورچی فقیری است که چرخ تراکتور می‌دزدد. البته به نظر می‌رسد! تا نظر شما چه باشد؟
پناهی درست در روزهایی که دور و بری‌هایش فکر می‌کردند او سر صحنه تئاتر است به یک باره خبر درگذشتش خیلی‌ها را شوکه کرد. پیکر او سه روز در خانه‌ای باقی ماند که در آن تنها می‌زیست و 3 روز بعد از او باخبر شدند. پناهی تا زنده بود بازیگر بود؛ اما حالا این روزها همه او را بیشتر شاعر می‌دانند؛ به همت دوستان ناشرش سعید و مجتبی معظمی مجموعه اشعارش منتشر شد که این روزها با استقبال چشمگیری مواجه شده است.

اعتراف
من زندگی را دوست دارم
ولی از زندگی دوباره می‌ترسم!
دین را دوست دارم
ولی از کشیش‌ها می‌ترسم!
قانون را دوست دارم
ولی از پاسبان ها می‌ترسم!
عشق را دوست دارم
ولی از زن‌ها می‌ترسم!
کودکان را دوست دارم ولی از آیینه می‌ترسم
سلام را دوست دارم
ولی از زبانم می‌ترسم!
من می‌ترسم پس هستم
این چنین می‌گذرد روز و روزگار.
من! من روز را دوست دارم ولی از روزگار می‌ترسم!

 جذبه ﴿ به یاد حسین پناهی ﴾ رضا صفریان به نقل از کانون ادیبات ایران